تعریف نماتد(نماتود):

به سرطانی شدن بافت ریشه نماتد(نماتود) گفته می شود، در این حالت ساختار ریشه گره گره شده و کارائی خود را که جذب مواد از خاک به گیاه است از دست می دهد.

اینکار توسط یک نوع کرم حلقوی که مسبب اصلی نماتد است انجام می پذیرد.زمانی که ریشه متورم می شود این یعنی ارتباط خود را با آوندهای بالائی و اصلی ریشه از داست داده و عملا ارتباط با ریشه اصلی قطع شده است. این کار توسط کرم نماتد(نماتود) با تزریق یک نوع موادی آلی و ایجاد جهش ژنتیکی انجام می شود.

کرم نماتد (نماتود) با این کار سیستم کاری ساختار ریشه را تغییر داده و از این پس مواد غذائی جذب شده مختص نماتد(نماتود) و عملا برای گیاه کاربردی نخواهد داشت.

نماتد(نماتود) در انواع کشته ها:

تنوع نماتدهای بیماریزا بسیار زیاد است به طوری که در بعضی از منابع این تعداد تا ۱۱۰۰۰ نوع هم گزارش شده است. متاسفانه تمامی کشت های صنعتی( کشت هائی بصورت وسیع در مقیاس های چندین هکتاری در یک منطقه خاص کشت می شوند را کشت های صنعتی می گویند) موجود در دنیا مستعد بیماری نماتد هستند و اکثرا هم با کوچکترین سهل انگاری دچار مشکل نماتد می شوند. نماتد)نماتود( به عنوان یکی از باهوشترین عوامل بیماریزای شناخته شده در کشاورزی به شمار می آید و لارو نماتد می تواند تا ۱۰۰ سال بصورت خفته باقی بماند تا در شرایط مناسب به ریشه گیاه هدف حمله کند.

راه های انتقال نماتد(نماتود):

نماتد می تواند از طریق:

– نهال و نشاء های آلوده

– ادوات استفاده شده در زمین های آلوده

– کف پا

– آبهای سطحی و زیر سطحی و …

به راحتی انتقال پیدا کند. نماتد(نماتود) به راحتی می تواند تا اعماق خاک نفوذ کرده و خود را از گزند عوامل خطر رسان و از بین برنده مثل سموم شیمیائی حفظ کند.

نحوه تشخیص نماتد(نماتود) در انواع کشتها:

همانگونه که گفته شد نماتد در انواع کشت های:

– گلخانه ای

– باغی

– فضای باز به وفور وجود دارد. ولی عموما شکل تاثیر و علائم تشخیص وجود نماتد در انواع کشتها تا حدود زیادی متشابه است. در تمامی کشت ها علائم ابتدا با نشان هائی از کمبود خود را نشان می دهد این کمبودها در کشتهای مختلف می تواند شکل متفاوتی داشته باشد که در زیر به چند نمونه از آنها اشاره می کنیم.

کشت های گلخانه ای:

در کشت های گلخانه ای مثل کشت خیار و گوجه فرنگی اولین نشانه افت شدید بار و بروز علائم کمبود مواد غذائی در روی بوته بد فرم شدن میوه و در حالت کلی ضعف عمومی در بوته است. معمولا در کشت های گلخانه ای این علائم عمومیت نداشته و در قسمت یا قسمت های مشخصی از گلخانه و آنهم بصورت موردی در یک یا چند بوته بروز می کند. در این حالت یک بوته به ظاهر کاملا سالم و بوته کناری دچار علائم شدید است. علائم بروز نماتد در کشت های گلخانه ای عبارتند از:

۱-بروز علائم کمبود شدید مواد غذائی با وجود تامین این مواد از طریق محلول پاشی یا ریشه ای مثل کمبود کلسیم، آهن و …

۲ -بدفرم شدن میوه در ابتدا و کاهش شدید میزان باردهی در ادامه این روند.

۳ -استوپ کردن بوته و عدم رشد متناسب در مقایسه با بوته های کناری

۴ -ایجاد پژمردگی در بوته

۵ -علائم بیماریهای قارچی مخصوصا قارچهای طوقه و خاکزی بر روی ریشه

۶ -تشکیل گره بر روی ریشه

کشت های باغی:

این مشکل در درختان سن بالا مثل درختان پسته بیشتر خودنمائی می کند البته این به بدان معنی نیست که در باغات درختانی مثل سیاه ریشه (هلو، شلیل) و… این مشکل وجود ندارد، نه این بیشتر به دلیل مدت زمان ماندگاری بسیار بالا به نسبت درختان دیگر و شرایط مساعدتر برای بروز نماتد(نماتود) است.

علائم بروز نماتد در باغات عبارتند از:

۱ -عقب ماندگی در رشد و توسعه درخت یا نهال (کوچک ماندن درخت یا نهال به نسبت سایر درختان یا نهال ها)

۲ -افت شدید باردهی یا عدم باردهی

۳ -عالئم کمبود عناصر غذائی با وجود تامین این عناصر به صورت محلول پاشی یا ریشه ای

۴ -ضعف شدید در نهال یا درخت و بروز علائمی مثل حاشیه خشکی در برگها

۶ -وجود گره در روی ریشه ها کشت های فضای باز در کشت هائی مثل چغندر قند و سیب زمینی متاسفانه گزارشات متعددی از مناطق مختلف کشور گزارش شده است. هر چقدر میزان فعالیت ریشه در کشت های فضای باز بیشتر باشد به همان میزان این نوع کشت نسبت به بیماری نماتد(نماتود) آسیب پذیرتر بوده و راحتر دچار این بیماری می شوند. البته تقریبا در تمامی کشت های صنعتی فضای باز مثل: گندم، جو، سیب زمینی، چغندر قند، خیار، خربزه و … این بیماری مشاهده شده است.

عالئم بروز نماتد(نماتود) در کشتهای فضای باز عبارتند از:

۱ -عقب ماندگی رشد بصورت لکه ای

۲ -رنگ پریدگی (کاهش کلروفیل) در این مناطق

۳ -افت شدید میزان باردهی

۴ -بروز علائم کمبود مخصوصا در مناطقی که به نسبت رشد و توسعه عقب ماندگی دارند.

۵ -وجود گره در روی ریشه ها روش های سنتی مبارزه با بیماری نماتد مبارزه با نماتد(نماتود) بسیار سخت است چرا که همانگونه که در قبل هم اشاره شده عامل این بیماری بسیار باهوش بوده و خود را به سرعت با شرایط محیط وقف داده و خود را از دسترس سموم حفظ می کند.

بیماری نماتد به دلیل حضور در داخل بافت ریشه گیاه و محیط اطراف ریشه که هر دو از حساسترین و آسیب پذیرترین مناطق گیاهان هستند مبارزه را به شدت سخت کرده اند. از طرف دیگر سموم سیسیتمیکی که بتوانند بصورت مستقیم و بدون آسیب رساند به سایر میکروارگانیسم های مفید اطراف ریشه و بافت ریشه نماتد را از بین ببرند خیلی خیلی کم بوده و مواد موثره سمومی مثل اوگزامایل (Oxamail )که در گذشته در تولید سموم نماتد استفاده می شد به دلیل خاصیت سمی بسیار شدید و ماندگاری بالا دیگر تولید نمی شوند که این امر مبارزه با نماتد(نماتود) را بیشتر از پیش مشکل کرده است. در روش های سنتی و قدیمی که متاسفانه در ایران در حال حاضر هم به وفور استفاده می شود از مواد ضدعفونی کننده بسیار قوی مثل:

– راگبی

– واپام

– متام سیدیم

استفاده می شوند. تمامی این سموم جزء سموم بسیار قوی در امر ضد عفونی خاک می باشند که تمامی میکروارگانیسم های موجود در خاک را بصورت کلی از بین می برند. به دلیل انتخابی نبودن میکروارگانیسم ها و موجودات موجود در خاک در استفاده از این سموم، هم نماتد و هم تمامی جانداران و میکروارگانیسم های مفید در خاک به کل از بین می روند. این کار ضربه بسیار بدی به ساختار خاک زده و در استفاده مداوم از این سموم خاک زراعی به کل از بین می رود. از طرف دیگر استفاده از این سموم خطرات جدی برای انسان ایجاد می کند بطوریکه طبق گفته ها متام سدیم همان پیش ساز سم بسیار خطرناک سیانور است. علت اصلی در عدم تولید موادی موثره ای مثل اوگزامایل هم عمدتا به همین دلیل می باشد. محدودیت های استفاده از این سموم در انواع کشتها: با عنایت به توضیحاتی که در باال به آنها اشاره شده از سموم ذکر شده در باال فقط و فقط می توان در زمانیکه خاک آلوده خالی از کشت است یا ریشه حداقل فعالیت را دارد استفاده کرد. این بدان معنی است که استفاده از این نوع سموم در کشتهای گلخانه ای و فضای باز فقط در زمان بین کشت ها و در باغات در فصول سرد سال است.

واقعیتی که ما در مورد نماتد با آن مواجه هستیم این است که آسیب رسانی نماتد در تمامی کشت ها در زمان رشد و نمو می باشد و با توجه به زمان تاثیری که استفاده از این نوع سموم با وجود تمامی مشکالت و معضالتی که متوجه کشت، خاک و انسان می کند متناسب با زمان آسیب رسانی نماتد)نماتود( نبوده و به همین دلیل آنچنان کارائی نداشته و قابل استفاده نیست. یک نکته بسیار مهم در استفاده از سموم واپام، متام سدیم و راگبی باال بودن هزینه های استفاده از این سموم در سطوح باال و عمال مقرون به صرفه نبودن استفاده از این سموم در کشت هائی است که بصورت گسترده دچار اینی مشکل شده اند و با توجه به گستردگی بسیار باال نماتد)نماتود( در انواع کشت های ایران این روش ها عمال کاربردی نیستند.

راهکار ما برای مقابله با نماتد……. در مقاله بعدی ارائه خواهد شد.

دسته‌ها: نماتد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *